Hospitales Seguros
Centro de prensa — Comunicados de prensa - RADIOnoticias - Perspectivas de Salud - OPS Ahora - Material de video - Fotografía - Contactos 
 Noticias e Información Pública
Comunicado de Prensa

Ishkay waranka pusak wata pachamamapi kawsak runakunapak hatun raymi puncha
OPS: Ushayta yallinchikmi shuktak sumak charishka ama chinkarichun.

Washington, D.C., pichka puncha, karma killa ishkay waranka pusak wata (OPS)—chunka chusku chillay puncha aymuray killa ishkay waranka pusak wata, shuk willay achka pachakunata kay Estados Unidos llaktapak willaykunapi yallirka. Kay llaktapak pushak willachirka oso polar chinkarikukta.

Kay willayka, kay llaktakunapak yanapak wasikuna shinallatak kitikunata pushakkunapash kay wiwa oso polar wakaychinkapak llamkachun yuyachirka, kay wiwa ama ashtawan chinkarishpa katichun, kay wiwakunaka chinkarikunmi pachamamata punchanta tukuchikukpi, kay llakikunami kay llaktakunapi kawsakkunata tukuchikun.

Kay willay killkashka pankakunapi, Anki uyarikunapi, anta rikuchikunapi shukchirkakuna, asha ayllukunallami Estados Unidos llaktapi shinalltak shuktak llaktakunapipash kay shutichishkataka mana yachak chayarkakuna.

Mana alli chashkishka

Kanchis wata yallishka, shuktak riksichita kaparinkapak, kunanka zápara runakunapak, paykunaka Ecuadormamallatamantami kan, shinallatak Perúmamallatamantapash, shinapash kay riksichika mana oso polar rikchishishka shina riksirirkachu; kay runakuna ama chinkarichun wakaychikunapash mana riksirirkachu, kaytami ninkuna kaymanta yachakkuna.

Kay zápara runakunata riksichi kay “Obra Maestra de Patrimonio Oral e Inmortal de la Humanidad”, kay Organización de las Naciones Unidas para la Educación, la Ciencia y la Cultura (UNESCO) ishkay waranka shuk wata yuyak antropólogos shinallatak historiadoreskunaka mana alli rikurkachu. Ecuador shinallatak Perú llaktapak záparas runakunapakka hatun raymi punchami karka ashtawan sinchita makakushpa katinkapak paykunapak sumak kawsayta tarinkapak.

UNESCOKA tukuy llaktakunamanmi yachak chayachirka zápara runakuna chinkarik chayaymanta. Ishkay waranka shuk wata, zápara runakunata shutichirka kay shutiwan “Obra Maestra” shutiwan. Zápara runakunaka Ecuador llaktapika shuk patsak ayllukunallami kan kutin Perú llaktapica ishkay patsak ayllukuna, shuktakkunaka yallimi kankuna ninkunami.

UNESCOKA nirkami chay watapika pichka ayllukunallami kanchis chunka wawata charikkuna zápara shimita rimayta ushakurkakuna.

UNESCOKA nirkami, zápara runakunaka sumak suyupimi kawsankuna paykunami kay kunuk llaktapi kawsak runakunapak sumak kawsayta rikuchin.

Paykunaka paykunapak sumak yachaykunatami ñawpakman apashka kay yurakunamanta, wiwakunamanta shinallatak kay llaktapi tiyak hampiyurakunamantapash.

Kay runakunapak sumak kawsayka rikuchinmi paykunapak wakakunata, challaykunata, takikunata, rimayta, churayta shuktak sumak rikuchikunatapash.

Kuyaywan wankuriy

Kay Organismo Mundialka nirkami chusku patsak watakunatami kay ayllukunataka chinkachinata munashka kay españamanta shamuk mishukuna, paykunapak nishkata rurachishpa, mapa unkuykunata apamushpa, paykunapak pachakamakta muchachun nishpa shuktak mana allikunatapash apamurkakuna. Kay llakikunaka mana kay zápara runakunatalla llakichirkachu, kaytami nirkakuna kay Organización Panamericana de la Salud (OPS).

Shinallatak nirnakunami kay llakika mana Ecuadormamallaktallapi Perúmamallaktallapichun.

Mamapachapi kawsak runakunapak hatun raymi puncha ishkay waranka pusak wata. Kay iskun puncha karwa killa, OPS yanapak wasipash wankurinmi kay hatun raymiman.

Kutin kay oso polarkunamanta rimashpa ima pachapi imashina kay wiwakuna tukurishpa katimushka kayka kay watakunallami kan, shinapash zápara runakuna shuktak runakuna tukuy Abya Yala llaktakunapika chinkarishpa shamurkami kay españamanta mishukuna Abya Yala llaktaman chayakpi. Ñami 516 watakuna yallishka, OPS ninmi kunanka 45 na kashpaka 50 hunu runakuna kawankuna, sukta patsak chikan chikan llaktakay runakuna kawsankuna ishkay chunka chusku Abya Yala markakunapi.

Kay runa llaktakunaka paykunapak chikan chikan sumak kawsaykunatami charin. Paykunapak yachay ruraykunatapash wiñachishkakunami shinallatak runapak aycha yachayta, allpamamawan, challaykunawan imashina sumakta kawsanamantapash. Paykuna sinchita tunkuy kay watakuna kawsashpa shamuyka kanmi paykunapak kashka hampikunata charishkamanta kayka kanmi pachamanwan, ayllukunawan sumakta kawsana. Ecuadorllaktapi kashna shina kawsayka mutsurinmi chirillaktapi kawsak runakuna shinallatak sacha llaktapi kawsak runakunaka Sumak Kawsay shutiwanmi riksinkuna.

Mushuk kawsay paktariy

Organismo Internacional de Salud Pública kay Abya Yala llaktakunata kunanka yanapanmi OPS nishkata “mushuk kawsaypak riksiriy kuchuyayta”. Kayka nisha ninmi tukuypak tantalla llamkana chikan chikan runa kawsayta rikushpa, kay ayllu runakunapak hampipi mutsurikunata rikushpa paykunapak sumak kawsayta wiñachishpa.

Dra. Rocío Rojas, OPS ukupi llamkak Abya Yala llaktakunapak runa hampikunata ñawpakman apak, payka llamkanmi Ecuadomamallaktapi, pay mashika ninmi tantallami llamkana kanchik kay hampi- hunkuyta imashina chikan chikan runakuna rikukta yachankapak shina tukuylla tukushpa hampi llakikunata tukunchinkapak. Ecuador, Bolivia, Perú shinallatak shuktak markakunapika, runa hampi mishu hampipash ñami asha asha wiñarishpa katikun kay hampina wasikunapi. Shinapash runa ayllullaktakunaka kunkarishka katinrakmi.

OPSka ishkay waranka pusak wata Runakunapak Hatun Raymi punchapi yuyachinmi “ Abya Yala runakunapak yalli watakuna shinallatak kunan watakuna makanakuyka mana yanka kashkachu, ashtawanpash chikan chikan runa ayllullaktakuna wankurinkapakmi kashka.

Kay Organización Hemisférica willaypika ninmi Abya Yala llaktakunapika 45 hunu runakuna mana tukuy runakuna alli kawsayta, hampik wasikunaman chayankapak mana ushanchu shinallatak paykunapak mutsurikunatapash mana charinchu. Dr. José Luis Di Fabio, Gerente del Área de Tecnología y Prestación de Servicios de Salud, OPS ukumanta ninmi, killkana, killka katinata mana yachak runakuna tiyanrakmi shinalltak llamkay, allpa illakkunapash.

“Uchilla llamkaykuna”

Decenio Internacional de las Poblaciones Indígenas del Mundo (1995-2004) wata, kay Asamblea General de Naciones Unidas 1993 wata riksichirka runa ayllukunata paykunapak hayñikunapi, kawsaypachapi, wiñaripi, allikaypipipash Cooperación Internacionalwan wankurishpa tantalla llakikuna tukurichun llamkankapak.

Chunka wata yallishka kipa hampipi imalla llamkashkata, OPS rikushpa nirkami llamkaykunaka “pichillami” kashka, ashtawan yallik llakikunaka katinrakmi “manarak allichirishpa”. Shinapash OPS ukumantaka ninmi chunka wata yallishka kipaka “uchilla llamkaykuna tiyanmi mana ñukanchik munashka shina shinapash runa hampimanta alli llamkaykunami kan.

Ishkay chunka ishkay puncha, kapak raymi killa, ishkay waranka chusku wata, Asamblea General shuktak mushuk riksichita willarka (59/174) kay killkaypika riksichinmi kay Segundo Decenio Internacional (2005-2015) pachamapi kawsak runakunapak kamachikunata., kay killkaypika achka markakunapi runakunapak llakikunata riksichinmi.

“Mana hawallachu kashka chikan chikan ayllurunakunapak kawsayta riksina, yachana kay ayllukunapa yuyaykunata hamuntana, muchana paykunapak mutsurikunata, yuyaykunata, ruray yachaykunatapash riksina, kaytami nin Dra. Rocío Rojas.

Achka “shuktakkunami”, Ecuador, Perúmamallaktapi zápara runa ayllukuna shina, ama chinkarichun wakaychinata ushanchik, Abya Yalapi shinallatak tukuy markakunapi, may sumakmi Kanman tukuy rimashkata rurashpa paktachina.

Interpretación: Margoth Atupaña, Kichwa Puruwá

60 Years of the WHO
60 Años de la OMS

Para mayor información, b-roll y fotografías por favor comunicarse con , Area de Información Pública, tel. 202-974-3699, fax 202-974-3143.

Regional Office for the Americas of the World Health Organization
525 Twenty-third Street, N.W., Washington, D.C. 20037, United States of America
Tel.: +1 (202) 974-3000 Fax: +1 (202) 974-3663

© Pan American Health Organization. All rights reserved.